Kız Kalesi ( Erdemli-MERSİN )
Anasayfa
Biyografi
Kitaplar
Makaleler
Bildiriler
Haberler
Hedeftekiler
Sertifika ve Belgeler
Basında
İletişim

Mehmet MAZAK Araştırmacı Yazar

Makaleler

Deniz Kenarına Serpilmiş Yıldızlar: İstanbul İskeleleri

    Deniz Kenarına Serpilmiş Yıldızlar: İstanbul İskeleleri

    10.11.2015

    Deniz Kenarına Serpilmiş Yıldızlar: İstanbul İskeleleri


    İstanbul’un deniz ile temas ettiği Boğaziçi, Haliç ve Marmara kıyılarında yer alan, parıltı ve hareketlilikleri ile bulundukları semtin gözdesi haline gelen iskelelerin fonksiyonlarını belirtmekte fayda vardır. Karadan ulaşımın bugünkü koşullar kadar kolay olmadığı devirlerde denizden ulaşımın pratikliği ve rahatlığı insanları ulaşımlarını denizden sağlamaya yöneltmiştir. Denize kıyısı bulunan semtler, İstanbul’un diğer semt ve köyleriyle ulaşımını deniz araçlarıyla yapmaktaydı. Dolayısıyla kıyı semtlerinin her birinin ufak veya büyük iskelesi bulunuyordu.

    İstanbul’un kıyı semtlerinde iskelenin bulunduğu mekân genellikle küçük meydanı olan, alışveriş yapılacak dükkânların olduğu, seyyar esnafların bulunduğu, camisi, çarşısıyla semtin atar damarlarının toplandığı bir mekân halindeydi. Bu semt iskelelerinde her günün vazgeçilmez manzarası olarak sabah ve akşam hareketliliği yaşanmaktaydı.

    İstanbul’un derya kenarına yıldız misali serpilmiş onlarca iskelesi bulunmakta olup, bunların en önemlileri işlev ve kapasitesi açısından değerlendirildiğinde Eminönü, Üsküdar ve Beşiktaş iskeleleri olarak görülmekteydi.

    İskeleler aynı zamanda semtin gören gözü işiten kulağı gibi bulunduğu semtin haber alma merkeziydi. Semtin gündelik yaşantısının ve sosyal hayatının bütün renklerini iskelelerde görmek mümkündü.

    Semt iskelesinden kayığına yolcu alan bir kayıkçının küreklere asılarak karşı yakadaki iskeleye yolcuyu ulaştırması, gece karanlığında gökteki yıldızın kayması gibi algılanmaktaydı. Bu manzara gündelik hayatın vazgeçilmezi olarak her gün semt iskelelerini birbirine bağlayan bir köprü kuruyordu.

    Derya kenarına serpilmiş yıldızlar olarak atfettiğimiz İstanbul iskeleleri, Boğaziçi’nde vapurların henüz çalışmadığı dönemlerde en kalabalık ve hareketli dönemlerini yaşamışlardır. Her biri bulunduğu semtin yıldızı olan iskelelerin sayısı bazı dönemlerde 150 civarına yaklaşmıştı. Günümüzde semtlerin derya ile kucaklaştığı iskele sayısı 92 adettir. Bu sayıyı görünce geçmişte semtler arası ulaşımı sağlamak üzere ne büyük gayretler gösterildiğini anlıyoruz.

    İskelelerimiz nesiller boyu mekânlar arası insan naklini sağlayan kayıkların barınağı, bulunduğu semtin çekim merkezi olma özelliğini korumuştur. Hala birçok iskele aynı özelliğini devam ettirme gayreti içerisindedir. Ancak insanlık 21. yüzyıla hızlı bir giriş yaptı. Bu hızlı değişime direnen ve eski çekim merkezi özelliğini devam ettirmeye çalışan iskelelerimiz gün geçtikçe parlaklıklarını daha da arttıracaklardır.


    Bu iskeleler hakkında bilgi verecek olursak: 1802 tarihli sayım sonuçlarına göre İstanbul’daki iskelelerin genelinde toplam kayık sayısı 4245’tir. Bu 4245 kayıktan 864’ü gayrimüslim, 3381’i ise Müslümanların elinde bulunmaktadır.
    2 Nisan 1802 sayımı sonucuna göre İstanbul genelindeki iskelelerde ça¬lışan esnaf elemanı sayısı 6500’dür. Bunlardan 5151’i Müslüman, 1349’u gayrimüslimdir. 5151 Müslüman esnaftan 2063’u askerî sınıflara mensup olup geriye kalan 3088 esnaf elemanı sivil kayıkçıdır. 6500 esnaf elemanı içinde 902 Müslüman ve 269 gayrimüslim olmak üzere 1445 aylakçı mevcuttur.


    1802 Tarihli Kayıkçı Esnafı Sayım
    Defterlerindeki İskele İsimleri


    1- Bahçekapı İskelesi
    2- Tulumba İskelesi
    3- İstanbul Ağası İskelesi
    4- Salhane İskelesi
    5- Sirkeci İskelesi
    6- Eminönü İskelesi
    7- Gümrük İskelesi
    8- Haliç İskelesi
    9- Odun İskelesi
    10- Sebzehâne İskelesi
    11- Kapan-ı Dakik İskelesi
    12- Cebe Ali İskelesi
    13- Bab-ı Cedid İskelesi
    14- Fener İskelesi
    15- Balat İskelesi
    16- Defterdar İskelesi
    17- Eyüp İskelesi
    18- Sütlüce İskelesi
    19- Bozahane İskelesi
    20- Halıcıoğlu İskelesi
    21- Piri Paşa İskelesi
    22- Hamam İskelesi
    23- Karaağaç Ocağı İskelesi
    24- Salhâne İskelesi
    25- Hasköy İskelesi
    26- Tersane Bahçesi İskelesi
    27- Divanhâne İskelesi
    28- Meyyit İskelesi
    29- Azapkapı İskelesi
    30- Funda İskelesi
    31- Ayazkapı İskelesi
    32- Kürekçikapı İskelesi
    33- Atikbağı İskelesi
    34- Galata İskelesi
    35- Kurşunlu Mahzen İskelesi
    36- Tophane İskelesi
    37- Fındıklı İskelesi
    38- Salıpazarı İskelesi
    39- Kabataş İskelesi
    40- Karabali İskelesi
    41- Dolmabahçe İskelesi
    42- Arap İskelesi
    43- Beşiktaş İskelesi
    44- Kılıç Ali Paşa İskelesi
    45- Ortaköy İskelesi
    46- Kuruçeşme İskelesi
    47- Arnavutköy İskelesi
    48- Bebek İskelesi
    49- Mingünoğlu (Emirgan) İskelesi
    50- Rumeli Hisarı İskelesi
    51- İstinye İskelesi
    52- Yeniköy İskelesi
    53- Tarabya İskelesi
    54- Büyükdere İskelesi
    55- Sarıyer İskelesi
    56- Yenimahalle İskelesi
    57- Telli Tabya İskelesi
    58- Rumeli Kavak Hisar İskelesi
    59- Anadolu Kavağı İskelesi
    60- Yûşa Tepesi İskelesi
    61- Beykoz İskelesi
    62- Paşabahçe İskelesi
    63- Kanlıca İskelesi
    64- Anadolu Hisarı İskelesi
    65- Küçük Göksu İskelesi
    66- Kandilli İskelesi
    67- Çengelköy İskelesi
    68- Çengelköy Gülbahçesi İskelesi
    69- Beylerbeyi İskelesi
    70- İstavroz İskelesi
    71- Kuzguncuk İskelesi
    72- Mumhane (Üsküdar) İskelesi
    73- Tophaneyeri (Üsküdar) İskelesi
    74- Üsküdar Büyük İskele
    75- Balaban (Üsküdar) İskelesi
    76- Ayazma İskelesi
    77- Salacak İskelesi
    78- İhsaniye İskelesi
    79- Kadıköy İskelesi
    80- Samatya İskelesi
    81- Davut Paşa İskelesi
    82- Bab-ı Cedid Taşı İskelesi
    83- Kumkapı İskelesi
    84- Çatladıkapı İskelesi
    85- Ahırkapı İskelesi


    Değişik Tarihlerde Yapılan Sayımlara
    Göre İstanbul’un Diğer İskeleleri

    86- Galata Balıkpazarı İskelesi
    87- Kasımpaşa İskelesi
    88- Hünkâr İskelesi
    89- İncir Köyü İskelesi
    90- Çubuklu İskelesi
    91- Vaniköy İskelesi
    92- Harem İskelesi
    93- Moda İskelesi
    94- Bostancı İskelesi
    95- Maltepe İskelesi
    96- Kartal İskelesi
    97- Pendik İskelesi
    98- Yenikapı İskelesi
    99- Ayakapı İskelesi
    100- Narlıkapı İskelesi
    101- Ayvansaray İskelesi
    102- Yedikule İskelesi
    103- Ayastefanos İskelesi
    104- Bakırköy İskelesi
    105- Fenerbahçe İskelesi
    106- Kavak İskelesi
    107- Taşlimanı İskelesi
    108- Haydarpaşa İskelesi
    109- Sarıtaş İskelesi
    110- Öküz Limanı İskelesi
    111- Poyraz Limanı İskelesi
    112- Balta Limanı İskelesi
    113- Rahman Akıntısı İskelesi
    114- Kayalar İskelesi
    115- Çavuşbaşı İskelesi
    116- Kurşunlu Mahzen İskelesi
    117- Yağkapanı İskelesi
    118- Kürkçükapı İskelesi
    119- Şahkulu İskelesi
    120- Zindankapı İskelesi
    121- Yemiş İskelesi
    122- Hasır İskelesi
     


    www.mehmetmazak.com © 2012 Her hakkı sakldır.
    Site içeriği kısmen de olsa izinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz..
    web tasarım ve programlama deSen