Kız Kalesi ( Erdemli-MERSİN )
Anasayfa
Biyografi
Kitaplar
Makaleler
Bildiriler
Haberler
Hedeftekiler
Sertifika ve Belgeler
Basında
İletişim

Mehmet MAZAK Araştırmacı Yazar

Makaleler

DOĞALGAZ TARİHİ –I

    DOĞALGAZ TARİHİ –I

    10.11.2015

    DOĞALGAZ TARİHİ –I
    Dünya’da Doğalgaz ile ilgili İlk Bulgu ve Çalışmalar




    Çağımızın en büyük enerji kaynaklarından biri olan doğalgaz ve gazın ilk ortaya çıkışından günümüze kadar Dünya’da doğalgaz ile ilgili ilk bulgu ve çalışmalar ve geçirmiş olduğu tarihsel süreçler konusunda sizleri aydınlatmaya çalışacağım.

    Gaz kelimesi Latince kökenli “cahos”, Yunanca ise “khaos” kelimesinden gelmektedir. Ancak bu kelimeyi herkesin anladığı “gaz” manasına ilk defa Flemenk Jan Baptista van Helmont (1577 -1644) kullanmıştır. Gaz başlangıçta ısınmadan çok aydınlanma için kullanılmaktaydı. Bu yüzden çeşitli Avrupa dillerinde “aydınlanma gazı” anlamına gelen isimler verilmiştir: Örneğin İngilizce’de “şehir gazı” manasında “town gas”; Fransızca’da yine aynı anlamda “gaz de ville”; Almanca’da da “leuchtgas” kelimeleri kullanılmaktadır.

    “Kutsal Ateş’’ deyimi, insanlık tarihi boyunca kullanıla gelmiştir. Eski Yunan ve Mısır ülkelerinde asırlar boyunca yanan gaz tezahürleri olduğu bilinmektedir. Azerbeycan’da, Bakü çevrelerinde de, gaz alevlerinin, bulunduğu muhtelif bölgelerde hrıstiyanlıktan önce kurulmuş olan mabedler, asırlar boyunca önemlerini korumuşlardır.

    İlk doğalgaz sızıntıları MÖ 6000-2000 yılları arasında İran’da ortaya çıkmıştır. Tarihte ilk olarak bilinen ve araştırılan belgelerden doğal gazın ilk olarak yakıt amacıyla kullanımına MÖ 900’lerde Çin’de başlandı. M.Ö. 900’lerde Çin’de su ısıtmada yakıt olarak kullanıldığı düşünülen doğal gaz kokusuz ve görünmez olmasından dolayı “hayalet” adı ile geçmişte tanımlanmıştır. M.Ö.50’de Roma’da Uesta Tapınağı’ndaki aşk tanrıçası heykelinin doğalgazdan elde edilen sürekli alev ile aydınlatıldığı bilinmektedir. Tarihi kayıtlarda M.S. 100-125 yılları arasında günümüz Irak topraklarında yer çatlaklarından sızan doğalgazın yakıldığı yer almaktadır. MS 221-263 yıları arasında Çin’de Shu Han Hanedanlığı zamanında kuyular açılarak bambu kamışlarla çıkartılması yöntemi geliştirildi. Çin’liler ilk defa doğal gazı bir enerji türü olarak tuz kurutma işlerinde kullandılar.Çinliler bu dönemde sadece doğalgazı değil, petrol ve tuzlu suyu da yerleşim merkezine içi boş bambu kamışlarıyla taşımışlardır.

    Avrupa’da ise ancak; 17.yüzyıla gelindiğinde doğalgaz ile tanışılmıştır ve ilk doğalgaz 1659 İngiltere’de bulunup tanınmıştır. 17.asırda kuzey İtalyanların doğalgazı aydınlatma ve ısıtma maksadı ile kullandıklarına ait bariz vesikalar vardır. Elektirikteki bulgularıyla özellikle pilin bulucusu olarak tanınan Allecsondro Volta, 1776’ da doğal gazı ´´Bataklıkların Alevli Havası`` olarak tanımlarken bu gazın 20. Yüzyılda insanların günlük yaşamında nasıl önemli rol oynayabileceğini herhalde tahmin edemezdi. Volta bazı deneyler yaparak doğal gazın özelliklerini inceledi. Bir İtalyan bilim adamı olan Lazzaro Spallanzani, Flemenk bilim adamı Jan Baptista, Van Helmont un 1609 da yarattığı gaz teriminden esinlenerek 1795 yılında doğal gazı ´´doğal gaz``diye adlandırdı. Sokakların ve evlerin aydınlatılmasında büyük ölçüde doğalgazdan yararlanıldı. Amerika’da ilk gaz sahası keşfi 1815 yılında West Virginia’daki Charleston bölgesinde bir tuz madeni civarında olmuştur. Bundan 5 yıl sonrada ilk ticari gaz işletmeciliği 1820 yılında William Hart tarafından New York eyaletinde yapılmıştır. 1

    A.B.D.’de sokak ve ev aydınlatmada doğalgazın kullanıldığı bilinmektedir. Elektrik lambalarının bulunmasından önce aydınlatma amacıyla kullanılan doğal gaz, kullanım ve iletim teknolojisindeki gelişmeler sonucunda yerleşim merkezlerinde, endüstride ve elektrik üretiminde yakıt olarak tüketilmeye başlandı.

    Doğalgaz’ın ticari amaçla uzun bir mesafeye nakli ilk defa 1883’te gazın boru hatları ile Pitsburg’a getirilmesi ile gerçekleşmiştir. 1890 yılında aynı şehirde doğalgaz dağıtımı için tesis edilen boru hatlarının toplam uzunluğu 750 km’ye ulaşmıştı. Yine aynı tarihlerde Amerika sınırları içindeki diğer transmisyon hatlarının toplam uzunlukları ise 40.000 km mertebesinde idi. Doğalgazın kuyulardan çıkış basıncını kullanan bu ilkel kompresörsüz boru hatlarında özellikle boruların birleşme yerlerinde sorunlar yaşandı.

    II.Dünya savaşından sonra boru imalat ve kaynak teknolojilerinde daha da gelişmeler oldu ve bu, daha önceleri 25-30 bar olan boru hattı basınçlarının 60-70 bara, boru hattı çaplarının ise 75 cm’ye kadar çıkartılabilmesine imkan sağlayarak nakledilen doğalgaz hacimlerinin önemli ölçüde artmasına yol açtı. Kanada, kullanım fazlası olan bir kısım doğalgazı Amerika’ya ihraç etmeye başladı. Rusya’da ise doğalgaz yatakları geliştirilerek üretilen gaz merkez Asya ve Sibirya’dan Batı Rusya ve Doğu Avrupa ülkelerine sevk edilmeye başlandı.2

    1900’lü yılların ortalarında Almanya, İtalya, Fransa ve Avusturya kendi mevcut doğalgaz potansiyelini kullanıyordu. Hollanda’daki Gronıngen sahasının gelişmesi (1959) ile buradaki potansiyelin bir kısmı komşu ülkelere ihraç edilmeye başlandı. Almanya 1964’te Gronıngen gaz sistemine bağlandı. Ancak artan enerji talebi, gerek iç kaynaklardan ve gerekse komşu ülkelerden karşılanamaz hale gelince bu defa Cezayir, Libya, Brunei ve Nijerya’dan ve bilahare Orta Doğudan doğalgazın sıvılaştırılarak tankerler ile nakline başlanıldı. Bu şekilde Japonya ve Birleşik Amerika Devletleri geniş ölçülerde enerji transferi gerçekleştirdiler. Sovyet Rusya doğalgazı’da 1974’te Almanya’dan başlamak sureti ile Batı Avrupa sistemine bağlandı. 1970 yılından sonra yaşanan petrol krizi, doğalgaz talebinde geniş ölçüde artışlara sebep olmuş ve hemen akabinde dünya doğalgaz üretimi 7-8 misline çıkmıştır.

    Doğalgaz, A.B.D.’de 19. yüzyılın ortalarından itibaren enerji kaynağı olarak tüketildiği bilinmekle beraber, çok değil 40–50 yıl önce petrolle birlikte üretilen gaz gereksiz bir ürün sayılarak dünyada geniş bir kullanıma sahip değildi. Ancak, özellikle 1973’teki ilk petrol krizinden sonra gittikçe önem kazandı, doğal gaz aramaları hızlandı ve günümüzde 70’ten fazla ülkede doğalgaz üretilmektedir.3




    Mehmet MAZAK
    Araştırmacı-Yazar
    www.mehmetmazak.com
    mazak@mehmetmazak.com


    KAYNAKÇA
    1-Mehmet MAZAK, Doğalgazın Tarihi Serüveni,DTK Dergisi, İstanbul 2004.
    2-Mehmet MAZAK, Doğalgaz Nedir?, 4 Mevsim Dergisi, İstanbul 2004
    3- KURŞUN, Zekeriya-KAVASLI, Ahmet, ‘’Bir Aydınlatma Aracı Olarak Havagazı’’, Dünya Başkenti İstanbul’da DOĞALGAZ, s., İstanbul 2007.
     


    www.mehmetmazak.com © 2012 Her hakkı sakldır.
    Site içeriği kısmen de olsa izinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz..
    web tasarım ve programlama deSen